Prawo najmu10 min

Sprzedaż mieszkania z najemcą — umowa, kaucja, wypowiedzenie

Artykuł opracowano z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji.

Kupujący chce pustego lokalu „od aktu". Sprzedający słyszy od pośrednika, że najem i tak wygasa, bo zmienia się właściciel. Najemca dostaje SMS, że od piątku ma płacić komu innemu, a kaucję „się rozliczy". Każde z tych zdań jest wygodne przy negocjacji ceny. Żadne nie jest regułą z kodeksu.

Przy lokalu, w którym ktoś już mieszka, sprzedaż nie kończy najmu i nie daje nabywcy osobnego wypowiedzenia tylko dlatego, że zapłacił. Po tym tekście wiadomo, co przechodzi z mocy ustawy, czego data pewna przy mieszkaniu nie załatwia i co trzeba wpisać w akcie, zanim kaucja zostanie po niczyjej stronie.

Umowa nie gaśnie w dniu sprzedaży

Art. 678 § 1 Kodeksu cywilnego, w tekście jednolitym ogłoszonym obwieszczeniem z 27 maja 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 795, stan na 19 maja 2026 r.), mówi w pierwszym zdaniu wprost: w razie zbycia rzeczy najętej w czasie trwania najmu nabywca wstępuje w stosunek najmu na miejsce zbywcy. Do najmu lokalu ten rozdział i tak się stosuje, z poprawkami z rozdziału o lokalu (art. 680).

Wstąpienie nie jest aneksem, który najemca musi podpisać, żeby „uznać" nowego właściciela. Jest skutkiem zbycia. Czynsz, obowiązki wynajmującego i to, co umowa już mówi o czasie trwania, zostają. Zmienia się osoba po stronie wynajmującego.

Zbycie nie jest ogłoszeniem i nie jest rezerwacją. Umowa przedwstępna zobowiązuje do zawarcia oznaczonej umowy (art. 389 § 1). Sama nie przenosi własności lokalu. Lokal będący nieruchomością zbywa się umową w formie aktu notarialnego (art. 158). Umowa sprzedaży rzeczy oznaczonej co do tożsamości przenosi własność, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo strony postanowiły inaczej (art. 155 § 1). Dopóki jest tylko przedwstępna, art. 678 się nie włącza i najemca nadal płaci Tobie.

To samo pierwsze zdanie art. 678 dotyczy nie tylko sprzedaży. Przepis mówi o zbyciu, więc darowizna i zamiana lokalu w trakcie najmu też wpuszczają nabywcę w Twoje miejsce. Inna jest śmierć najemcy: tam w stosunek wchodzi ktoś po jego stronie albo umowa wygasa. To opisuje śmierć najemcy i wstąpienie w najem.

Przy mieszkaniu, które najemca już objął, „bo kupiłem" nie jest wypowiedzeniem

Drugie zdanie art. 678 § 1 daje nabywcy rzeczy uprawnienie, które przy pustym haśle brzmi groźnie: może wypowiedzieć najem z zachowaniem ustawowych terminów. Zaraz potem kodeks to uprawnienie przy mieszkaniu obcina. Art. 692: przepisów o wypowiedzeniu najmu przez nabywcę rzeczy najętej nie stosuje się do najmu lokali mieszkalnych, chyba że najemca nie objął jeszcze lokalu.

Jeżeli klucze zostały wydane i najemca mieszka, nabywca nie dostaje wypowiedzenia „nabywcy". Zostaje zwykłym wynajmującym. Wypowiedzenie, które mu zostaje, to takie, jakie miałby każdy właściciel z już trwającej umowy i z ustawy, a nie premia za akt notarialny.

Przy najmie zwykłym lokalu ustawa o ochronie praw lokatorów (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 725) ogranicza przyczyny. Art. 11 ust. 2 pkt 2 pozwala wypowiedzieć stosunek, gdy lokator jest w zwłoce z czynszem, innymi opłatami za używanie lokalu albo opłatami niezależnymi od właściciela pobieranymi przez właściciela — co najmniej za trzy pełne okresy płatności. Wcześniej trzeba uprzedzić na piśmie i wyznaczyć dodatkowy miesięczny termin na zapłatę zaległych i bieżących należności. Samo wypowiedzenie z tej przyczyny składa się nie później niż na miesiąc naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego, na piśmie, z podaną przyczyną. Zakup mieszkania na tej liście nie stoi. Szerszy opis terminów i pułapek jest w tekście o wypowiedzeniu umowy najmu.

Uwaga: zdanie „kupujący wypowie najem, jeśli nie było daty pewnej" powtarza art. 678 § 1 i § 2. Do lokalu mieszkalnego, który najemca już objął, art. 692 tego uprawnienia nie przenosi. Data pewna nie jest wtedy wytrychem.

Zdanie przy akcie Co jest w przepisie
Najem wygasa, bo zmieniasz właściciela Nie. Nabywca wstępuje w stosunek najmu (art. 678 § 1 zdanie pierwsze).
Kupujący zawsze wypowie umowę, gdy brak daty pewnej Przy lokalu mieszkalnym już objętym przez najemcę — nie (art. 692).
Kaucja wraca najemcy w dniu sprzedaży Nie. Miesiąc liczy się od opróżnienia lokalu, po potrąceniach.

Kiedy data pewna w ogóle coś zmienia

Art. 678 § 2 odcina wypowiedzenie przez nabywcę, gdy umowa była na czas oznaczony, w formie pisemnej, z datą pewną, a rzecz została najemcy wydana. Data pewna to urzędowe poświadczenie daty, skuteczne także wobec osób, które przy czynności nie były (art. 81 § 1). Poświadcza ją też dokument urzędowy, wzmianka notariusza, organu państwowego albo samorządowego, albo kwalifikowany znacznik czasu na dokumencie elektronicznym (art. 81 § 2).

Przy mieszkaniu, które najemca już objął, do § 2 zwykle nie dochodzisz. Art. 692 wyłącza całe uprawnienie nabywcy, więc brak daty pewnej nie otwiera furtki, którą § 2 miałaby zamykać. Data pewna wraca tam, gdzie art. 692 sam robi wyjątek: najemca nie objął jeszcze lokalu. Wtedy wypowiedzenie przez nabywcę żyje z powrotem, chyba że umowa spełnia § 2.

Art. 678 odsyła do terminów ustawowych. Przy lokalu i czynszu miesięcznym, gdy czas najmu nie jest oznaczony, art. 688 mówi o trzech miesiącach naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego. Nie obiecuj kupującemu „miesiąca i po sprawie", jeśli kluczy jeszcze nie było, i nie obiecuj mu tych trzech miesięcy, jeśli najemca już mieszka. W drugim wypadku tego wypowiedzenia nie ma.

Jeżeli nabywca wypowie najem wcześniej, niż wynikało to z umowy, najemca może żądać od zbywcy naprawienia szkody i powinien niezwłocznie zawiadomić go o wypowiedzeniu (art. 679). Przy lokalu już wydanym to wyjątek, nie plan transakcji. Ogłoszenie „lokator do usunięcia przez kupującego w terminie ustawowym" obiecuje uprawnienie, którego art. 692 nie daje.

Co w ogóle musi być w umowie najmu, zanim ktokolwiek ją sprzedaje razem z lokalem, jest w tekście umowa najmu — co musi zawierać. Bez tego egzemplarza kupujący kupuje lokatora, którego zobowiązań nie widział.

Kaucja i czynsz za miesiąc sprzedaży

Art. 678 przenosi stosunek najmu. Nie zawiera zdania o przelewie kaucji w ciągu tylu a tylu dni i nie dzieli czynszu na dni przed aktem i po akcie. To jest luka, którą strony albo wpiszą w akcie, albo zostawią na spór.

Roszczenie najemcy o zwrot kaucji jest roszczeniem z najmu. Skoro nabywca wstępuje na miejsce zbywcy, to on jest wynajmującym, gdy lokal się opróżnia. Kodeks nie mówi przy tym, że gotówka sama przechodzi na rachunek kupującego, ani że sprzedający zostaje jedynym dłużnikiem, gdy akt milczy. Jak sąd rozłoży milczenie aktu między wami, ten tekst nie zgaduje. Da się uniknąć zgadywania: w akcie wpisujesz kwotę kaucji, kto ją trzyma po podpisaniu i czy cena jest o nią pomniejszona.

Termin zwrotu wobec najemcy i tak nie biegnie od sprzedaży. Przy najmie zwykłym kaucja wraca w ciągu miesiąca od opróżnienia lokalu albo od nabycia własności lokalu przez najemcę, po potrąceniu należności wynajmującego (art. 6 ust. 4). Waloryzacja z ust. 3 to iloczyn czynszu z dnia zwrotu i krotności z dnia pobrania, nie mniej niż kwota pobrana. Limit przy najmie zwykłym to dwunastokrotność czynszu z dnia umowy. Przy najmie okazjonalnym i instytucjonalnym sufit kaucji jest niższy, sześciokrotność, a miesiąc na zwrot jest w przepisach o tych umowach. Szczegóły potrąceń są w tekście o kaucji przy najmie.

Przykład, nie cennik. Czynsz w dniu umowy: 2 400 zł. Kaucja: dwie krotności, czyli 4 800 zł. W dniu później zwrotu czynsz wynosi 2 700 zł. Zwrot przed potrąceniem: 2 700 zł razy 2, czyli 5 400 zł. Kupujący, który dostał od sprzedającego tylko 4 800 zł albo wcale nic, a w akcie nie ma o kaucji ani słowa, dopłaca różnicę z własnej kieszeni albo idzie z tym do sprzedającego już po transakcji. Najemca nie jest od tego, żeby czekać, aż się dogadacie. Jego miesiąc liczy się od opróżnienia.

Czynsz zapłacony z góry za miesiąc aktu kodeks też nie przecina. Wpisz, kto zostawia sobie tę wpłatę i od którego dnia należy się ona nabywcy. Inaczej najemca dostaje dwa wezwania za ten sam miesiąc. Opłaty do wspólnoty, które zostały na właścicielu, po zbyciu są na nabywcy. Umowy najmu nie piszesz od nowa, ale kupujący musi dostać egzemplarz, w którym czynsz i te opłaty już są rozdzielone.

Najem okazjonalny po zmianie właściciela

Najem okazjonalny jest najmem lokalu mieszkalnego. Art. 678 i art. 692 nie mają przy nim osobnego wyłącznika w ustawie o ochronie praw lokatorów. Nabywca wstępuje w tę umowę tak samo, a „wypowiedzenia nabywcy" przy lokalu już objętym i tak nie dostaje.

Osobną rzeczą jest akt, na którym ta konstrukcja stoi. Art. 19a ust. 2 pkt 1 wymaga oświadczenia najemcy złożonego u notariusza, wobec konkretnego zobowiązania opróżnienia. Ustawa nie stanowi, że zmiana właściciela sama poprawia w tym akcie imię i nazwisko wierzyciela. Wniosek o klauzulę wykonalności składa właściciel i dołącza między innymi dokument tytułu prawnego do lokalu oraz potwierdzenie zgłoszenia umowy (art. 19d ust. 4). Tytuł prawny po sprzedaży da się pokazać. Samo przekazanie starego aktu nie jest zdaniem ustawy, że sąd nada klauzulę każdemu następcy. Nie zapewniaj kupującego, że papier okazjonalny działa u niego tak samo od poniedziałku.

Zgłoszenie do urzędu skarbowego jest obowiązkiem właściciela w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia najmu (art. 19b ust. 1), nie od dnia późniejszej sprzedaży. Ten tekst nie dokleja kupującemu drugiej czternastki, której przepis nie przewiduje. Bez tamtego zgłoszenia i tak nie stosuje się art. 19c i art. 19d (art. 19b ust. 3), a art. 19e uzależnia od zgłoszenia sam zestaw przepisów, które w ogóle odróżniają najem okazjonalny od zwykłego. Kupujący bez potwierdzenia zgłoszenia kupuje umowę, która może być już tylko zwykłym najmem na czas oznaczony. Jak wygląda komplet załączników, jest w przewodniku najem okazjonalny.

Przy najmie instytucjonalnym art. 678 też nie ma w ustawie osobnego wyłącznika, dopóki umowa jest najmem lokalu. Osobną kwestią zostaje to, czy kupujący w ogóle spełnia warunek tej umowy: zawiera ją ktoś, kto prowadzi działalność w zakresie wynajmowania lokali. Sam akt sprzedaży tego warunku nie dopisuje.

Co wpisać, zanim pieniądze wyjdą z rachunku

Przy akcie sprzedający i kupujący potrzebują tego samego pliku, nie ustnego „lokator jest w porządku":

  • umowa najmu i aneksy, ze stronami, czasem, czynszem i przyczyną, dla której w ogóle wolno wypowiedzieć,
  • protokół zdawczo-odbiorczy i informacja, czy najemca lokal objął; od tego zależy art. 692,
  • wysokość kaucji, data pobrania, krotność czynszu i to, kto trzyma gotówkę po zbyciu,
  • czynsz zapłacony za bieżący miesiąc i od którego dnia należy się nabywcy,
  • zaległości, o których sprzedający wie, i spory, które już idą,
  • przy najmie okazjonalnym: akt notarialny najemcy, wskazanie lokalu, zgoda osoby z tytułu do tego lokalu i potwierdzenie zgłoszenia do urzędu skarbowego.

Art. 678 nie czyści zaległości, o których kupujący nie słyszał. Jeśli lokal ma być pusty w dniu aktu, umowa ma być zakończona, lokal opróżniony, a kaucja rozliczona albo świadomie przeniesiona. Inaczej sprzedajesz najem, nie samo mieszkanie. Ogłoszenie „z lokatorem do usunięcia" obiecuje koszt, którego art. 692 na kupującego nie przerzuca.

Podsumowanie

  • Zbycie w trakcie najmu nie gasi umowy. Nabywca wstępuje na miejsce zbywcy (art. 678 § 1 zdanie pierwsze, art. 680).
  • Przedwstępna nie jest zbyciem. Zbycie lokalu jako nieruchomości idzie przez akt notarialny.
  • Przy lokalu mieszkalnym, który najemca już objął, nabywca nie wypowiada najmu dlatego, że kupił (art. 692). Zostają zwykłe przyczyny, w tym zwłoka za trzy pełne okresy płatności po pisemnym uprzedzeniu i dodatkowym miesiącu.
  • Data pewna i art. 678 § 2 mają znaczenie tam, gdzie uprawnienie nabywcy w ogóle żyje, także gdy najemca lokalu jeszcze go nie objął.
  • Kaucja nie wraca w dniu sprzedaży. Miesiąc liczy się od opróżnienia, a kwota bywa wyższa niż pobrana, bo wchodzi waloryzacja z art. 6 ust. 3. Kto trzyma gotówkę, wpiszcie w akcie.
  • Najem okazjonalny przechodzi jako najem, ale akt poddania się egzekucji nie poprawia się sam o nazwisko kupującego. Zgłoszenie do urzędu skarbowego liczy się od rozpoczęcia najmu, nie od sprzedaży.

Domknij transakcję na dokumentach z Rent Standard

Kupujący nie odtworzy najmu z ogłoszenia. Potrzebuje umowy, protokołu zdawczo-odbiorczego i historii wpłat, w tym kaucji. Rent Standard trzyma ten komplet przy lokalu, więc przy sprzedaży nie szukasz skanów po skrzynce. Nie przenosi własności mieszkania i nie zastępuje aktu notarialnego ani rozliczenia, które i tak trzeba w tym akcie nazwać.

Sprawdź, jak działa Rent Standard


Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnych sprawach oraz w celu weryfikacji aktualnego stanu prawnego skonsultuj się z prawnikiem lub doradcą.