Prawo najmu10 min

Śmierć najemcy: kto zostaje w mieszkaniu i kiedy umowa wygasa

Artykuł opracowano z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji.

Telefon od sąsiadki albo od rodziny bywa pierwszy. Najemca nie żyje, klucze są u Ciebie albo u kogoś, kto właśnie przyjechał, a na koncie leży kaucja. Pierwszy odruch to wymiana zamka, bo umowa była z konkretną osobą, a tej osoby już nie ma. Drugi odruch jest odwrotny: wpuścić każdego, kto przyjdzie z aktem zgonu, bo „rodzina dziedziczy najem". Oba kończą się źle, tylko w inną stronę.

Kodeks nie oddaje mieszkania spadkobiercom dlatego, że są spadkobiercami. Wpuszcza w najem wąską grupę osób, które już w tym lokalu mieszkały, albo wygasza umowę, gdy takiej osoby nie ma. Po tym tekście wiadomo, kogo przepis wymienia, kiedy współnajemca zostaje sam, i dlaczego akt notarialny z najmu okazjonalnego nie przepisuje się sam na osobę, która została w środku.

Kogo przepis w ogóle wymienia

Wstąpienie w najem po śmierci najemcy lokalu mieszkalnego jest w art. 691 Kodeksu cywilnego. Tekst jednolity ogłoszono obwieszczeniem z 27 maja 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 795), według stanu prawnego na 19 maja 2026 r. W tym brzmieniu w stosunek najmu wstępują:

  • małżonek, który nie jest już współnajemcą lokalu,
  • dzieci najemcy i dzieci jego współmałżonka,
  • inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych,
  • osoba, która pozostawała z najemcą faktycznie we wspólnym pożyciu.

Sam tytuł z tej listy nie wystarcza. Art. 691 § 2 dokłada warunek: te osoby wstępują w najem, jeżeli stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci. Dziecko, które przyjeżdża na weekend, nie spełnia tego zdania tylko dlatego, że jest dzieckiem. Małżonek zameldowany pod tym adresem, a mieszkający od roku gdzie indziej, też nie.

W tym tekście jednolitym nie ma meldunku. Ani jako warunku, ani jako dowodu, który zamyka sprawę. Zaświadczenie o zameldowaniu bywa śladem, że ktoś podawał ten adres urzędowi. Nie zastępuje stałego zamieszkiwania i nie wyklucza osoby, która mieszkała bez meldunku. Kto myli te dwie rzeczy, czyta warunek, którego w tym tekście art. 691 nie ma.

Uwaga: „faktyczne wspólne pożycie" i „stałe zamieszkiwanie" są w ustawie, ale ich treść w konkretnej kłótni ustala się na faktach tej sprawy. Tekst nie rozstrzyga, czy para, która trzymała osobne rachunki i osobne klucze, była w takim pożyciu.

To jest inne pytanie niż to, kto z właścicieli może w ogóle podpisać nową umowę. Księga wieczysta, udział i zgoda małżonka przy majątku wspólnym są opisane w tekście kto może wynająć mieszkanie. Tu stroną, która odpada, jest najemca, nie wynajmujący.

Kiedy umowa wygasa, a kiedy zostaje współnajemca

Jeżeli nie ma żadnej osoby z art. 691 § 1, stosunek najmu wygasa (§ 3). Wygasa jako umowa. Nie przechodzi na spadkobiercę, który nigdy w tym mieszkaniu nie mieszkał, i nie czeka, aż sąd wyda stwierdzenie nabycia spadku. Spadkobierca może mieć prawo do rzeczy zmarłego i do rozliczenia kaucji jako składnika masy. Nie dostaje z tego tytułu prawa, żeby zostać.

Odwrotny wyjątek jest w § 5. Przepisów § 1–4 nie stosuje się w razie śmierci jednego ze współnajemców. Druga osoba, która już była stroną umowy, zostaje. Dzieci i partner nie „wchodzą obok" na podstawie § 1, bo te paragrafy są w tej sytuacji wyłączone. Zostaje najem, który już był, tylko w węższym składzie.

Małżonkowie bywają współnajemcami, nawet gdy podpisała się jedna osoba. Art. 680[1] § 1 stanowi, że małżonkowie są najemcami lokalu bez względu na stosunki majątkowe, jeżeli nawiązanie najmu lokalu mającego służyć potrzebom mieszkaniowym założonej przez nich rodziny nastąpiło w czasie trwania małżeństwa. Śmierć jednego z nich jest wtedy śmiercią współnajemcy. Włącza się § 5, a nie lista z § 1.

To nie jest reguła na każde małżeństwo. Przepis wymaga, żeby umowa powstała w czasie małżeństwa i żeby lokal miał służyć rodzinie, którą ci małżonkowie założyli. Najem sprzed ślubu albo lokal, który od początku nie był wspólnym mieszkaniem rodziny, może w ogóle nie zrobić z drugiego małżonka współnajemcy. Wtedy zostaje ścieżka z § 1: małżonek niebędący współnajemcą wstępuje, jeżeli stale tam mieszkał. Która z tych dwóch szuflad pasuje do konkretnej pary, nie wynika z samego aktu zgonu.

Osoba Co dzieje się z najmem Czego sam dokument nie załatwia
Małżonek, dziecko, osoba alimentowana albo osoba we wspólnym pożyciu Może wstąpić, jeżeli stale mieszkała z najemcą do śmierci Akt zgonu nie dowodzi zamieszkiwania
Spadkobierca, który w lokalu nie mieszkał Nie wstępuje; przy braku osób z § 1 umowa wygasa Postanowienie spadkowe nie jest umową najmu
Drugi współnajemca Zostaje stroną; § 1–4 się nie stosują Nie trzeba go „wpisywać" od nowa, żeby został

Kilka osób naraz i ich wypowiedzenie

Gdy warunek spełnia więcej niż jedna osoba, wstępują wszystkie. Przepis nie każe im wybierać przedstawiciela i nie oddaje mieszkania temu, kto pierwszy zadzwoni.

Art. 691 § 4 daje tym osobom coś, czego zwykły najem na czas oznaczony zwykle nie daje najemcy: mogą wypowiedzieć stosunek najmu z zachowaniem terminów ustawowych, choćby umowa była zawarta na czas oznaczony. Jeżeli wypowie tylko część z nich, najem wygasa względem tych, którzy wypowiedzieli. Reszta zostaje.

Przy lokalu, gdy czas najmu nie jest oznaczony, a czynsz jest płatny miesięcznie, ustawowy termin z art. 688 to wypowiedzenie najpóźniej na trzy miesiące naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego. Paragraf 4 odsyła do terminów ustawowych, a art. 688 jest terminem napisanym właśnie dla takiego lokalu. Nie skracaj tego do „miesiąca od pogrzebu". Od której chwili pismo w ogóle jest złożone, zależy od doręczenia, nie od daty na akcie zgonu. Pismo wystawione tylko na nazwisko zmarłego idzie do osoby, która nie może go odebrać.

Najem okazjonalny nie przepisuje aktu na następcę

Art. 691 stoi w Kodeksie cywilnym, w rozdziale o najmie lokalu. Rozdział o najmie okazjonalnym w ustawie o ochronie praw lokatorów nie wyłącza tego przepisu. Art. 19e tej ustawy (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 725) wymienia, które przepisy tej ustawy stosuje się do najmu okazjonalnego, i to dopiero gdy właściciel zgłosił umowę naczelnikowi urzędu skarbowego. Na tej liście nie ma zdania, które gasi art. 691.

Coś innego gaśnie łatwo: wiara, że akt notarialny „idzie za mieszkaniem". Art. 19a ust. 2 pkt 1 wymaga oświadczenia najemcy, w którym ten najemca poddał się egzekucji i zobowiązał się opróżnić lokal. Ustawa nie stanowi, że osoba, która dopiero wstąpiła po śmierci, jest dłużnikiem z cudzego aktu. Nie stanowi też, że akt jest nieważny w każdej takiej sprawie. To zależy od treści oświadczenia i od tego, kogo dotyczy żądanie opróżnienia. Tego nie da się dokończyć na blogu.

Jeżeli nikt nie wstąpił i umowa wygasła z § 3, ścieżka z art. 19d i tak zakłada najemcę, któremu doręcza się pisemne żądanie opróżnienia, z terminem nie krótszym niż 7 dni od doręczenia. Zmarły tego pisma nie odbierze. Skrót „mam akt, więc rodzina ma wyjść w tydzień" nie jest w tych przepisach.

Całą konstrukcję okazjonalną — czas oznaczony, załączniki, zgłoszenie — opisuje najem okazjonalny. Śmierć najemcy jest sytuacją, której tamten przewodnik nie rozpisuje.

Kaucja, czynsz i rzeczy w lokalu

Wstąpienie oznacza, że najem trwa dalej, tylko z inną osobą po stronie najemcy. Kaucja dalej zabezpiecza należności z tego najmu. Nie zwracasz jej w dniu śmierci i nie przepisujesz jej aktem zgonu na siebie.

Przy najmie zwykłym kaucja wraca w ciągu miesiąca od dnia opróżnienia lokalu, po potrąceniu należności wynajmującego (art. 6 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów). Przy najmie okazjonalnym ten sam miesiąc liczy art. 19a ust. 5, a waloryzację z art. 6 ust. 3 i tak się stosuje, bo art. 19e ten ustęp zostawia. Wzór waloryzacji jest krótki: iloczyn czynszu obowiązującego w dniu zwrotu i krotności przyjętej przy pobraniu, nie mniej niż kwota pobrana.

Przykład, nie stawka rynkowa. Czynsz w dniu umowy wynosił 2 200 zł, kaucja to jeden czynsz, czyli 2 200 zł. W dniu zwrotu czynsz wynosi 2 500 zł. Zwrot przed potrąceniem to 2 500 zł razy 1, czyli 2 500 zł. Gdyby czynsz w dniu zwrotu spadł do 2 000 zł, iloczyn wyniósłby 2 000 zł, ale przepis nie pozwala zejść poniżej pobranych 2 200 zł. Jeżeli do potrącenia jest jeden niezapłacony czynsz 2 500 zł, z pierwszej wersji zostaje 0 zł. Resztę ponad kaucję, jeśli w ogóle jest, dochodzisz osobno. Za co wolno potrącać, a za co nie, jest w tekście o kaucji przy najmie.

Gdy nikt nie wstąpił i umowa wygasła, roszczenie o zwrot kaucji nie wędruje do osoby, która ma klucze do klatki. Należy do masy po zmarłym. Wypłata „komuś z rodziny, żeby mieć spokój" bez ustalenia, kto spadkiem rozporządza, jest prezentem z cudzych pieniędzy. Zatrzymanie całej kwoty dlatego, że nie ma komu przelać, też nie wynika z art. 6. Miesiąc i tak liczy się od opróżnienia, po realnych potrąceniach.

Zaległy czynsz z czasu sprzed śmierci jest długiem zmarłego. Osobno art. 688[1] § 1 stanowi, że za czynsz i inne należne opłaty odpowiadają solidarnie z najemcą pełnoletnie osoby stale z nim zamieszkujące. Wyjątek: pełnoletni zstępni na jego utrzymaniu, którzy nie są w stanie utrzymać się samodzielnie. Ta odpowiedzialność sięga tylko okresu ich stałego zamieszkiwania (§ 2). Nie jest zgodą, żeby obciążyć kuzyna, który pojawił się po pogrzebie, całym długiem z dwóch lat.

Rzeczy w mieszkaniu nie stają się Twoje, bo najemca zmarł. Kodeks najmu nie ma na to przepisu. Wyniesienie ich w pierwszym tygodniu i wymiana zamka wygląda jak porządek, a w sporze wygląda jak pozbycie się cudzego mienia albo odcięcie osoby, która właśnie wstąpiła w najem. Jeżeli po wygaśnięciu umowy ktoś zostaje bez tytułu, droga jest tą z tekstu o eksmisji lokatora, nie prywatną akcją ze ślusarzem. Inna jest sprzedaż lokalu: tam w Twoje miejsce wchodzi nabywca. To opisuje sprzedaż mieszkania z najemcą.

Czego nie rób, póki nie wiesz, kto jest stroną

Spisz, kogo widziałeś w lokalu i skąd to wiesz: umowa, protokół zdawczo-odbiorczy, przelewy, korespondencja. Protokół z dnia wydania kluczy jest często jedynym dokumentem, w którym widać, kto naprawdę odbierał mieszkanie. Czatu z portalu ogłoszeniowego nie odtworzysz w sądzie.

Nie podpisuj w tygodniu pogrzebu nowej umowy z osobą, która może już być najemcą z mocy art. 691. Druga umowa na ten sam lokal, z tą samą albo z inną osobą, nie „porządkuje papierów". Potrafi zrobić dwa tytuły do jednego mieszkania. Najpierw ustalisz, czy stary stosunek trwa. Dopiero potem, jeśli wygasł i lokal jest pusty, zawierasz nowy najem jak każdy inny.

Nie obiecuj rodzinie terminu wyjścia, którego nie ma w przepisie. Nie ma tu ustawowych „30 dni na opróżnienie po zgonie". Jest albo wstąpienie, albo wygaśnięcie, a potem zwykłe zasady opróżnienia lokalu.

Czynsz za okres po śmierci, jeżeli ktoś wstąpił, należy się od tej osoby jako od najemcy. Nie żądaj tej samej kwoty za ten sam miesiąc i od spadku, i od osoby, która wstąpiła.

Podsumowanie

  • Wstępują małżonek niebędący współnajemcą, dzieci najemcy i jego współmałżonka, osoby alimentowane oraz osoba z faktycznego wspólnego pożycia, i tylko jeżeli stale mieszkały w lokalu do śmierci (art. 691 § 1 i 2).
  • Meldunek nie jest w tym przepisie warunkiem.
  • Brak takich osób oznacza, że najem wygasa. Spadkobierca spoza lokalu nie staje się najemcą.
  • Śmierć jednego współnajemcy nie uruchamia § 1–4. Małżonkowie często są współnajemcami z art. 680[1], gdy umowa z czasu małżeństwa dotyczyła rodzinnego mieszkania.
  • Kto wstąpił, może wypowiedzieć najem z terminem ustawowym nawet przy czasie oznaczonym. Przy miesięcznym czynszu za lokal art. 688 mówi o trzech miesiącach naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego.
  • Kaucja wraca w ciągu miesiąca od opróżnienia, po potrąceniach, z waloryzacją z art. 6 ust. 3. Akt z najmu okazjonalnego nie przepisuje się sam na następcę.

Uporządkuj dokumenty najmu z Rent Standard

W tygodniu, w którym ktoś umiera, szukasz umowy, protokołu ze zdjęciami i historii wpłat, a nie nowego lokatora. Rent Standard trzyma te dokumenty w jednym miejscu: umowę, protokół zdawczo-odbiorczy i ślad płatności. Nie rozstrzyga, kto wstąpił w najem, i nie zastępuje prawnika, gdy dwie osoby chcą tego samego mieszkania.

Sprawdź, jak działa Rent Standard


Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnych sprawach oraz w celu weryfikacji aktualnego stanu prawnego skonsultuj się z prawnikiem lub doradcą.