Prawo najmu8 min

Mediacja w sporze o najem — koszt, czas i moc ugody

Artykuł opracowano z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji.

Zaległy czynsz, spór o kaucję albo data wyprowadzki rzadko wymagają od razu pełnego procesu. Właściciel i tak często zaczyna od telefonu, potem od pisma, a do sądu idzie wtedy, gdy druga strona milczy. Mediacja siedzi między tymi krokami: jest dobrowolna, ma ustawowy cennik tylko przy skierowaniu przez sąd i daje ugodę, która po zatwierdzeniu nadaje się do egzekucji. Nie zastępuje eksmisji wobec kogoś, kto nie chce rozmawiać. W tym artykule jest widać, kiedy ten koszt ma sens, ile wynosi przy skierowaniu przez sąd i czego ugoda nie załatwi sama.

Mediacja jest dobrowolna — także po skierowaniu przez sąd

W postępowaniu cywilnym mediacja jest dobrowolna (art. 183¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Prowadzi się ją na podstawie umowy o mediację albo postanowienia sądu kierującego strony do mediacji. W toku sprawy — tylko za zgodą stron (art. 183¹ § 2 i 4). Sąd może zaproponować mediatora. Nie może zmusić najemcy, żeby usiadł, ani wymusić treści ugody.

To od razu odcina mediację od komornika. Przy najemcy, który nie płaci, wezwanie i wypowiedzenie idą swoją koleją niezależnie od tego, czy ktokolwiek zgodzi się rozmawiać. Mediacja ma sens tam, gdzie druga strona jeszcze odbiera telefon i da się nazwać liczby: ile jest długu, co z kaucji schodzi za uszkodzenia, którego dnia lokal ma być pusty. Jak kontaktu nie ma, mediator nie tworzy go z urzędu.

Dwie drogi, dwa cenniki

Umowa o mediację może powstać jeszcze przed pozwem. Strony wskazują w niej przedmiot sporu oraz mediatora albo sposób jego wyboru. Wynagrodzenie jest wtedy umowne. Rozporządzenie o stawkach tego układu nie obejmuje i nie ma jednej urzędowej ceny „prywatnej” mediacji — zależy od mediatora i od tego, co wpiszecie w umowę.

Inaczej wygląda mediacja, do której skierował sąd. Od 17 lutego 2026 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 lutego 2026 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym (Dz.U. z 2026 r. poz. 170). Stawki z § 2 dotyczą postępowania wszczętego na podstawie skierowania sądu. Jeśli sąd skierował strony do mediacji jeszcze przed tym dniem, do wynagrodzenia stosuje się przepisy dotychczasowe (§ 6).

Wartość przedmiotu sporu Wynagrodzenie za całość mediacji ze skierowania sądu
Do 200 000 zł 2% wartości, nie mniej niż 300 zł i nie więcej niż 4 000 zł
Powyżej 200 000 zł 4 000 zł plus 1% nadwyżki ponad 200 000 zł, nie więcej niż 8 000 zł
Wartości nie da się ustalić albo sprawa jest niemajątkowa 300 zł za pierwsze posiedzenie, 200 zł za każde kolejne, łącznie nie więcej niż 900 zł

Kwotę zaokrągla się w górę do pełnego złotego. Jeśli mediator jest podatnikiem VAT, wynagrodzenie z § 2 podwyższa się o kwotę tego podatku (§ 5). Do tego dochodzą udokumentowane wydatki: przejazd na zasadach podróży służbowej, najem pomieszczenia do posiedzenia w wysokości nieprzekraczającej 110 zł za jedno posiedzenie i korespondencja do 50 zł (§ 3). Gdy strony w ogóle nie przystąpią do mediacji, mediatorowi przysługuje zwrot wydatków w wysokości nieprzekraczającej 110 zł (§ 4).

Sąd, kierując strony do mediacji, wyznacza czas jej trwania na okres do trzech miesięcy. Termin można przedłużyć na zgodny wniosek stron albo z innych ważnych powodów, jeżeli ma to pomóc ugodzie. Czasu mediacji nie wlicza się do czasu trwania postępowania (art. 183¹⁰ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Jeżeli choć jedna strona oświadczy, że nie wyraża zgody, przewodniczący wyznacza rozprawę jeszcze przed upływem tego terminu (art. 183¹⁰ § 2). Odmowa nie zamyka sprawy. Wraca ona na salę.

Przykład: zaległość 6 000 zł

Liczby poniżej są przykładem rachunkowym, nie opisem rynku ani wyrokiem.

Spór dotyczy 6 000 zł zaległego czynszu i opłat. Sąd kieruje strony do mediacji i taką kwotę przyjmuje za wartość przedmiotu sporu. Dwa procent z 6 000 zł to 120 zł, ale rozporządzenie nie pozwala zejść poniżej 300 zł. Wynagrodzenie mediatora za całość postępowania wynosi więc 300 zł, plus VAT, jeśli mediator jest podatnikiem VAT. Jedno posiedzenie w wynajętej sali może doliczyć najwyżej 110 zł najmu pomieszczenia. Przy dwóch stronach sam koszt ustawowy jest rzędu kilkuset złotych, nie kilku tysięcy.

Ten sam spór bez ugody zostaje w sądzie: pozew o zapłatę, terminy, a przy opróżnieniu lokalu osobna ścieżka. Mediacja nie jest „darmowa zamiast procesu”. Jest tańsza tylko wtedy, gdy ugoda naprawdę zamyka temat, który inaczej ciągnąłby się przez rozprawy. Jak najemca nie przyjdzie, zostaje Ci co najwyżej ten limit 110 zł zwrotu wydatków mediatora i sprawa wraca na wokandę. Czasu między skierowaniem a odmową nie wlicza się do postępowania, ale kalendarzowo i tak mija.

Przy kwotach typowych dla kaucji i kilku miesięcy czynszu prawie zawsze mieścisz się w pierwszym progu: 2% wartości, z podłogą 300 zł i sufitem 4 000 zł. Próg 200 000 zł i stawka powyżej niego dotyczą sporów o inną skalę niż pojedyncza zaległość czynszowa.

Co może wejść do ugody i kiedy sąd jej nie zatwierdzi

Ugoda w sporze o najem zwykle nazywa trzy rzeczy: kwotę i termin zapłaty, rozliczenie kaucji (co schodzi za szkodę ponad zużycie, a co wraca) oraz dzień opróżnienia lokalu. Im konkretniej, tym lepiej. „Strony uregulują należności polubownie” nie jest tytułem, z którym idzie się do komornika. Zapis „najemca zapłaci 6 000 zł do 20 listopada 2026 r. i wyda lokal 30 listopada 2026 r.” już daje się wykonać — o ile sąd ugodę zatwierdzi.

Sąd robi to niezwłocznie. Jeżeli ugoda podlega egzekucji, zatwierdza ją przez nadanie klauzuli wykonalności. W pozostałych przypadkach — postanowieniem (art. 183¹⁴ § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego). Po zatwierdzeniu ugoda zawarta przed mediatorem ma moc prawną ugody zawartej przed sądem. Ta, której nadano klauzulę, jest tytułem wykonawczym (art. 183¹⁵ § 1). Bez zatwierdzenia zostaje porozumieniem stron. Można z niego korzystać w rozliczeniu, ale komornik nie ruszy na sam protokół mediatora.

Sąd odmawia klauzuli albo zatwierdzenia, w całości lub w części, gdy ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, zmierza do obejścia prawa, jest niezrozumiała albo zawiera sprzeczności (art. 183¹⁴ § 3). W najmie ten filtr dotyczy zwłaszcza zapisów, które próbują zrzec się ochrony wynikającej z ustawy albo załatwić eksmisję „na skróty” wobec osoby, która na ugodę się nie godzi. Zatwierdzenie nie zastępuje też formy, której prawo wymaga osobno (art. 183¹⁵ § 2) — mediacja nie zamienia się w akt notarialny tam, gdzie akt jest potrzebny.

Roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawnia się z upływem sześciu lat. Jeżeli obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, roszczenie o takie świadczenie przedawnia się z upływem trzech lat (art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego, tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 1071).

Uwaga: wszczęcie mediacji nie przerywa biegu przedawnienia. Punkt, który tak stanowił, w art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego jest uchylony. Bieg przedawnienia roszczeń objętych umową o mediację ulega natomiast zawieszeniu na czas trwania mediacji (art. 121 pkt 5). Po jej zakończeniu termin nie startuje od zera — biegnie dalej. Mediacja tuż przed końcem przedawnienia nie daje nowego, pełnego okresu na pozew.

Kiedy mediacja nie jest właściwym narzędziem

Nie każdy spór o mieszkanie warto nieść do mediatora.

Najemca nie rozmawia. Dobrowolność działa w obie strony. Brak zgody kończy mediację i wraca pozew. Dokumenty, które i tak musisz mieć — umowa, wezwania, doręczenia — zbierasz wcześniej, nie zamiast mediacji.

Chodzi o opróżnienie lokalu, a tytuł już masz. Przy najmie okazjonalnym z aktualnym aktem notarialnym droga prowadzi przez żądanie opróżnienia i wniosek o klauzulę, nie przez negocjowanie tego, co najemca już przyjął u notariusza. Mediacja może jeszcze domknąć pieniądze. Nie powinna zastępować procedury, która lokal odzyskuje bez procesu o eksmisję. Gdy tej procedury nie ma, zostaje ścieżka opisana przy eksmisji.

Spór jest o stan mieszkania, nie o wolę. Kaucja i odszkodowanie rozbijają się o dowód: protokół, zdjęcia, rachunki. Mediator nie ustali za strony, co jest zużyciem, a co szkodą — to rozstrzyga się na dokumentach, o których piszemy przy zniszczonym mieszkaniu i odszkodowaniu. Ugoda ma sens, gdy obie strony widzą te same zdjęcia i kłócą się o kwotę, nie o to, czy protokół w ogóle powstał.

Zapis miałby obchodzić ustawę. Ugoda sprzeczna z prawem nie przejdzie zatwierdzenia. Krótki tekst „najemca zrzeka się wszelkich praw” jest właśnie takim zapisem: brzmi mocno, a sąd może odmówić klauzuli i zostajesz z niczym.

Podsumowanie

  • Mediacja w sprawie cywilnej jest dobrowolna. Skierowanie przez sąd nie zastępuje zgody stron.
  • Przy skierowaniu przez sąd od 17 lutego 2026 r. wynagrodzenie mediatora to 2% wartości sporu, nie mniej niż 300 zł i nie więcej niż 4 000 zł, a powyżej 200 000 zł — do 8 000 zł łącznie.
  • Czas wyznaczony przez sąd to do trzech miesięcy. Nie wlicza się go do czasu postępowania. Odmowa jednej strony wraca sprawę na rozprawę.
  • Ugoda po zatwierdzeniu przez sąd ma moc ugody sądowej, a z klauzulą wykonalności jest tytułem wykonawczym.
  • Mediacja zawiesza przedawnienie roszczeń objętych umową o mediację na czas swojego trwania. Nie przerywa go i nie otwiera nowego, pełnego terminu.
  • Nie zastępuje aktu notarialnego, eksmisji wobec osoby, która odmawia rozmowy, ani dowodu na stan mieszkania.

Zamknij spór o najem ugodą z Rent Standard

Większość spraw, które nadają się do mediacji, rozbija się wcześniej o bałagan w pismach: nie wiadomo, co wysłano, która wersja rozliczenia kaucji obowiązuje i czy najemca w ogóle dostał wezwanie. Rent Standard trzyma umowę, protokół, płatności i korespondencję przy jednej sprawie, a gdy strony chcą się dogadać — prowadzi spór ścieżką mediacji, zanim trafi on do prawnika i do sądu. Ugoda jest warta tyle, ile da się z niej wykonać. Do tego potrzebne są kwota, data i dokument, a nie ogólna zgoda, że „jakoś się rozliczymy”.

Sprawdź, jak działa Rent Standard


Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnych sprawach oraz w celu weryfikacji aktualnego stanu prawnego skonsultuj się z prawnikiem lub doradcą.