Prawo najmu9 min

Aneks do najmu okazjonalnego — kiedy sam nie wystarczy

Artykuł opracowano z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji.

Umowa kończy się za kilka tygodni, najemca płaci i chce zostać. Najprostszy ruch to aneks: nowa data, czasem wyższy czynsz, dwa podpisy. Przy zwykłym najmie często tyle wystarcza. Przy najmie okazjonalnym aneks zmienia tylko umowę. Nie poprawia aktu notarialnego, nie przesuwa ustawowego limitu dziesięciu lat i nie zastępuje zgłoszenia, jeśli po wygaśnięciu zawieracie już nowy stosunek. W tym tekście jest rozdzielone, co aneks naprawdę załatwia, a co trzeba powtórzyć, żeby uproszczona ścieżka odzyskania mieszkania nie została na papierze.

Zmiana umowy jest ważna tylko na piśmie

Najem okazjonalny to umowa najmu lokalu mieszkalnego zawarta na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat, przez właściciela będącego osobą fizyczną, który nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie wynajmowania lokali (art. 19a ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów). Osobny przewodnik o tym, czym jest najem okazjonalny i kiedy go stosować, opisuje sam start. Tu chodzi o moment, w którym umowa już trwa i strony chcą ją zmienić.

Art. 19a ust. 6 mówi wprost: umowa najmu okazjonalnego oraz zmiany tej umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Aneks podpisany przez obie strony na piśmie jest więc właściwą formą zmiany. Ustalenie „zostajesz jeszcze rok” wysłane mailem albo SMS-em tej formy nie spełnia. Przy rygorze nieważności nieskuteczna zmiana nie obowiązuje — zostaje dotychczasowa data końca.

Sam aneks nie musi być aktem notarialnym. Notarialne jest oświadczenie najemcy o poddaniu się egzekucji, a nie każda późniejsza zmiana umowy. To rozróżnienie jest ważne, bo z niego biorą się obie skrajności: i przekonanie, że bez notariusza nie wolno podpisać niczego, i przekonanie, że aneks załatwia również akt.

Aneks w trakcie umowy to nie to samo co nowa umowa

Umowa najmu okazjonalnego wygasa po upływie czasu, na jaki była zawarta (art. 19d ust. 1). Po tej dacie nie ma już czego „przedłużać”. Dokument nazwany aneksem, podpisany gdy stosunek już wygasł, w praktyce otwiera nowy najem. Trzeba go wtedy złożyć tak jak pierwszą umowę: pismo pod rygorem nieważności, oświadczenie najemcy w formie aktu notarialnego, wskazanie innego lokalu i zgoda osoby, która ma do tego lokalu tytuł prawny.

Zgłoszenie do urzędu skarbowego jest opisane osobno. Art. 19b ust. 1 każe właścicielowi zgłosić zawarcie umowy naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania właściciela, w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia najmu. Przepis mówi o zawarciu, nie o zmianie. Aneks do umowy, która nadal trwa, nie jest w tym artykule nazwany. Nowa umowa po wygaśnięciu już tak — i brak zgłoszenia oznacza, że nie stosuje się art. 19c i art. 19d (art. 19b ust. 3). Traci się wtedy właśnie te przepisy, na których opiera się szybsze opróżnienie lokalu.

Aneks, dopóki umowa trwa Nowa umowa po wygaśnięciu
Forma Pisemna pod rygorem nieważności Pisemna pod rygorem nieważności
Akt notarialny najemcy Tylko gdy dotychczasowe oświadczenie nie obejmuje nowego okresu Nowy, bo to nowy stosunek
Zgłoszenie do urzędu skarbowego Art. 19b mówi o zawarciu umowy, nie o zmianie 14 dni od rozpoczęcia najmu
Limit 10 lat Liczony od początku tej umowy Nowy bieg, z nowym kompletem dokumentów

Jeśli nie jesteś pewien, czy papier, który masz przed sobą, jest jeszcze zmianą, czy już nową umową, bezpieczniej zgłosić go w urzędzie. Zbędne zgłoszenie nic nie psuje. Brak zgłoszenia przy nowym stosunku wyłącza art. 19c i 19d.

Akt notarialny nie przesuwa się razem z datą

Do umowy załącza się oświadczenie najemcy w formie aktu notarialnego, w którym poddaje się on egzekucji i zobowiązuje opróżnić oraz wydać lokal w terminie wskazanym w żądaniu właściciela (art. 19a ust. 2 pkt 1). To oświadczenie jest tytułem egzekucyjnym. Zwykły aneks, nawet podpisany prawidłowo, nie jest aneksem do aktu notarialnego. Akt zmienia się tylko tak, jak zmienia się akt: u notariusza.

Ustawa nie mówi, że każdy aneks automatycznie wymaga nowego aktu. Mówi, czego oświadczenie ma dotyczyć: opróżnienia lokalu używanego na podstawie tej umowy, w terminie z żądania po wygaśnięciu albo rozwiązaniu. Jeśli akt jest tak napisany — odnosi się do umowy i do żądania, a nie do jednej sztywnej daty końca — przedłużenie terminu aneksem może pozostawić go użytecznym. Jeśli akt wymienia konkretny dzień zakończenia najmu albo jest zlepiony wyłącznie z pierwotnym okresem, sąd przy nadaniu klauzuli wykonalności będzie czytał dokument, który opisuje inny koniec niż ten w aneksie.

Uwaga: aneks nie „kasuje” najmu okazjonalnego. Ryzyko jest węższe i konkretne: akt notarialny zostaje przy starej treści, a umowa ma już inną. W takim układzie uproszczona ścieżka potrafi utknąć na wniosku o klauzulę, choć czynsz był płacony przez cały czas.

Wynagrodzenie notariusza za sporządzenie tego oświadczenia wynosi nie więcej niż 1/10 minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 19a ust. 7). Od 1 stycznia 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4 806 zł, więc górna granica samego wynagrodzenia to 480,60 zł. Do tego dochodzi podatek VAT, jeśli notariusz go dolicza, oraz koszt wypisów. To ustawowy sufit, nie cennik każdej kancelarii — część bierze mniej. Za nowy akt płacisz dopiero wtedy, gdy dotychczasowe oświadczenie nie obejmuje przedłużonego okresu, a nie przy każdej drobnej zmianie umowy.

Dziesięć lat i kaucja liczą się od zawarcia, nie od aneksu

Limit z art. 19a ust. 1 dotyczy umowy: czas oznaczony nie dłuższy niż 10 lat. Aneks, który przesuwa koniec poza dziesięć lat od początku tego stosunku, nie mieści się w definicji najmu okazjonalnego. Dalszy pobyt trzeba wtedy ułożyć nową umową, z nowym kompletem załączników, albo inną formą najmu. Jeśli wynajmujesz w ramach działalności w zakresie wynajmowania lokali, okazjonalny w ogóle nie jest Twoim narzędziem — właściwy jest najem instytucjonalny, a aneks do umowy okazjonalnej tego braku nie naprawi.

Kaucja przy najmie okazjonalnym nie może przekroczyć sześciokrotności miesięcznego czynszu obliczonego według stawki obowiązującej w dniu zawarcia umowy (art. 19a ust. 4). Nie według stawki po podwyżce.

Przykład, nie stawka rynkowa. Umowę zawarto 1 czerwca 2024 r. na dwa lata, do 31 maja 2026 r., przy czynszu 2 500 zł. Sześciokrotność z dnia zawarcia to 15 000 zł. 20 maja 2026 r., jeszcze przed końcem, strony podpisują pisemny aneks do 31 maja 2028 r. i podnoszą czynsz do 2 800 zł. Dziesięć lat od 1 czerwca 2024 r. sięga 31 maja 2034 r., więc sam okres jeszcze się mieści. Sześć razy 2 800 zł daje 16 800 zł, ale ustawa każe patrzeć na stawkę z dnia zawarcia, czyli na 15 000 zł. Dopłata kaucji ponad tę kwotę aneksem wychodzi poza limit z art. 19a ust. 4. Nowa umowa liczyłaby limit od nowej stawki, ale nowa umowa to też nowy akt i nowe zgłoszenie.

Gdyby ten sam aneks podpisano 2 czerwca 2026 r., umowa z 1 czerwca 2024 r. byłaby już wygasła. To nie jest przedłużenie. To nowy najem i 14 dni na zgłoszenie od dnia jego rozpoczęcia.

Czynsz, lokal zastępczy i nowa osoba w umowie

Przy najmie okazjonalnym, jeśli właściciel zgłosił umowę, ustawy o ochronie praw lokatorów nie stosuje się poza krótką listą przepisów (art. 19e). Na tej liście nie ma art. 8a o wypowiedzeniu wysokości czynszu. Czynsz podnosi się wyłącznie zgodnie z warunkami określonymi w umowie (art. 19c ust. 2). Aneks jest właśnie takim warunkiem, o ile umowa w ogóle przewiduje zmianę albo strony zgodnie ją wprowadzają na piśmie. Brak zgłoszenia do urzędu skarbowego wyłącza art. 19c — i wtedy wraca zwykły reżim, razem z procedurą podwyżki, której przy poprawnie zgłoszonym najmie okazjonalnym w umowie się nie używa.

Osobno zostaje lokal zastępczy. Najemca wskazuje inny lokal, a osoba mająca do niego tytuł wyraża zgodę na zamieszkanie (art. 19a ust. 2 pkt 2 i 3). Zgoda bywa napisana „na czas trwania umowy do dnia…”. Jeśli ta data jest wprost wpisana, aneks przedłużający najem nie przedłuża cudzego oświadczenia. Po utracie możliwości zamieszkania we wskazanym lokalu najemca ma 21 dni na wskazanie innego i przedstawienie nowej zgody, pod rygorem wypowiedzenia (art. 19a ust. 3 i art. 19d ust. 5). Przedłużenie, przy którym stary adres już nie istnieje, zostawia Cię z aktem, którego nie ma gdzie wykonać.

Nowy najemca albo współnajemca nie jest objęty cudzym oświadczeniem o poddaniu się egzekucji. Akt składa konkretna osoba. Dopisanie kogoś aneksem bez jego własnego aktu oznacza, że wobec tej osoby nie masz tytułu, o który chodzi w art. 19a ust. 2 pkt 1.

Co sprawdzić, zanim podpiszesz

Zrób to przed datą końca, nie po niej.

  1. Przeczytaj akt notarialny, nie tylko umowę. Szukaj sztywnej daty końca albo odesłania wyłącznie do pierwotnego okresu. Jak jest — umów nowego notariusza, zanim aneks wejdzie w życie.
  2. Przeczytaj zgodę właściciela lokalu zastępczego w ten sam sposób. Data albo lokal, którego już nie ma, wymaga nowej zgody.
  3. Policz 10 lat od początku tej umowy i sześciokrotność czynszu z dnia zawarcia, nie z aneksu.
  4. Złóż aneks na piśmie, z datą, nowym terminem i — jeśli zmieniasz czynsz — z nową kwotą oraz dniem, od którego obowiązuje.
  5. Jeśli papier podpisujesz po wygaśnięciu, potraktuj go jako nową umowę: pełen komplet załączników i zgłoszenie w ciągu 14 dni od rozpoczęcia najmu.

Gdy najem mimo wszystko się skończy i najemca nie wyjdzie, żądanie opróżnienia lokalu musi dojść do adresata. Sposób, w jaki doręcza się wezwanie tak, żeby zostało dowodem, decyduje o tym, czy wniosek o klauzulę w ogóle ruszy. Sam spór o lokal, gdy okazjonalnego nie ma albo akt nie pokrywa okresu, wraca na zwykłą ścieżkę opisaną w tekście o eksmisji lokatora.

Podsumowanie

  • Zmiana najmu okazjonalnego wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Aneks nie musi być aktem notarialnym.
  • Po dniu wygaśnięcia nie przedłużasz umowy. Zawierasz nową i od początku najmu masz 14 dni na zgłoszenie do urzędu skarbowego.
  • Akt notarialny żyje własnym tekstem. Jeśli wskazuje starą datę końca, aneks go nie poprawia.
  • Wynagrodzenie notariusza za oświadczenie najemcy nie może przekroczyć 1/10 minimalnego wynagrodzenia, czyli 480,60 zł przy kwocie 4 806 zł obowiązującej od 1 stycznia 2026 r., plus VAT i wypisy.
  • Czas oznaczony nie może być dłuższy niż 10 lat, a kaucja — niż sześciokrotność czynszu z dnia zawarcia umowy.
  • Nowy najemca i nieaktualny lokal zastępczy wymagają własnych dokumentów, nie dopisku na starym aneksie.

Przedłuż najem okazjonalny bez luk z Rent Standard

Aneks jest krótki. Komplet, który trzyma najem okazjonalny, już nie: umowa, akt, wskazanie lokalu, zgoda i potwierdzenie zgłoszenia. Rent Standard służy do tego, żeby te dokumenty trzymać przy jednej umowie, a nie w skrzynce z kilku lat, i żeby przy sporze widać było, która wersja obowiązuje oraz czego w niej brakuje. Mediacja i eskalacja do prawnika są w tym samym śladzie sprawy, gdy sam papier przestaje wystarczać.

Sprawdź, jak działa Rent Standard


Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnych sprawach oraz w celu weryfikacji aktualnego stanu prawnego skonsultuj się z prawnikiem lub doradcą.